कथाकार नव सिलवाल र थोत्रो छाता


Sunday, 15 Jan, 2017 4:19 AM

प्रतिरोध कार्की/  विश्व साहित्यमा एउटा लोकप्रिय विधाका रूपमा रहेको ‘कथा’ लेखनको परम्परा नेपाली कथाको क्षेत्रमा १८२० सालबाट सुरुवात भएको विद्वान्हरूको मत छ । सुरुमा नीति कथा र अनुवाद रूपान्तरण परम्पराका साथ कथालेखन हुँदै आएकाले नेपाली कथा लेखन परम्पराले अहिलेसम्म विधिको सांस्कृतिक निरन्तरता दिँदै आएको छ । त्यसैको निरन्तरता हो कथाकार नव सिलवालको ‘थोत्रो छाता ।’

आदर्शोन्मुख यथार्थवादी एवं मनोवैज्ञानिक प्रवृत्तिका साथ आधुनिकता प्राप्त गरेपछि देश विदेशका मानवीय प्रवृति र भोगाइलाई कथामा समेटिन थालेका छन्, त्यसकै परिणामस्वरूप जन्मेको थोत्रो छाताले यतिबेला नेपाली कथा लेखन परम्परालाई विकसित परिस्कृत तथा मानवीय संवेदनाको उच्चतम् विन्दुमा स्थापित गराएको छ ।

आदर्शोन्मुख यथार्थवादी कथा लेखन मनोवैज्ञानिक कथा लेखन प्रवृत्ति नै नेपाली कथा लेखन परम्परामा आधुनिक काल निम्त्याउने मूल कारक हुन् । नेपाली कथाको आधुनिक कालको सुरुवातसँगै आदर्शोन्मुख, मनोवैज्ञानिक, प्रगतिवादी, विसंगतिवादी, अस्तित्ववादी, आयमेली, प्रयोगवादी, नवचेतनवादी, समसामयिकलगायतका प्रवृत्ति र विषयसँग सम्बन्धित कथाहरू लेखिन थालिएको र नेपाली कथाले निश्चित उचाइ प्राप्तसमेत  गरेको छ ।

नेपाली साहित्यको पछिल्लो पुस्ताले विश्व दर्शनको अनुभूति कथामार्फत गर्न पाएका मात्र छैनन् सामाजिक विषय स्रोतलाई नै अत्यधिक प्रयोग गरिएको छ, कथा संग्रह थोत्रो छातामा । अन्तर्राष्ट्रिय समाजका परिदृश्यहरू पनि पाउन सकिन्छ । नेपालीहरू संसारभर पैmलिने क्रमको तीव्रतासँगै कथामा वैदेशिक जीवन र समाजको प्रस्तुति पनि अघिल्ला दशकको तुलनामा बढ्नु स्वभाविक नै हो । यसकै निरन्तरता पनि हो, सिलवालका थोत्रो छाताभित्र समेटिएका कथाहरू । कथामा मनोविश्लेषणअन्तर्गत मानवीय संवेदना, रागात्मकता, प्रणयपरकता, अभिघात, नवीनतम मनोचेतना, बालमनोविज्ञान, नारी मनोविज्ञान, समाज मनोविज्ञान, सांस्कृतिक मनोविज्ञानजस्ता विषयहरूले स्थान पाएका छन् । देश विदेश घुम्दा भोगेका र देखेका विषयवस्तुलाई समेटिएको पुस्तकमा २० वटा कथा रहेका छन् । स्रष्टाहरू सधैं परिचयको खोजीमा भौंतारिँदा भौंतारिँदै अस्ताउने आशयका कथाहरू समेटिएका छन् । परिवारमा एउटा, पेसामा अर्को अनि समाजले झन् फरक ढंगले बुझ्ने भएकाले सायद त्यही भएर होला नव सिलवालका रूपमा उनको छुट्टै साहित्यिक पहिचान र कथाकारको परिचय बनिसकेको छ ।

५० कै दशकमा कथाकारका रूपमा देखापरेका सिलवालको ०५६ सालमा मधुपर्कमा प्रकाशित ‘युरिडिया’ पहिलो कथा हो । नेपाल प्रहरीको जागिरेका रूपमा राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनअन्तर्गत मोजाम्बिक जाँदा त्यहाँको सामाजिक राजनीतिक र आर्थिक परिवेशलाई समेटेर उनले कथा लेखेका थिए । त्यसपछि उनको पहिलो कथा संग्रह भने ०६१ सालमा मात्र प्रकाशित भयो, आस्थाको पहाड शीर्षकको । त्यसपछि शब्दविहीन आवाज र थोत्रो छाता गरी अन्य दुई कथा संग्रह पनि प्रकाशित भएका छन् ।
उनले आफ्नो कथामा प्रायः देशको द्वन्द्वको राष्ट्रसंघीय मिसनअन्तर्गत देखिएका अमानवीय पक्ष र त्यसबाट उत्पन्न परिवेशलाई पाठकसामु ल्याएका छन् । चर्चित ‘डिसेम्बर ५’ थोत्रा छाताभित्र समेटिएको छ । उक्त कथा पढेपछि पाठकहरू निकैबेर आफू र आफू बाँचेको समय परिवेश अनि अब भोग्नुपर्ने सम्भावित त्रासबारे घोत्लिन बाध्य हुनेछन् ।
कतिपयले उनलाई प्रहरी अधिकृत मात्र नभई साहित्यकारका रूपमा मात्र पनि चिन्छन् । निरपेक्ष सामाजिक परिवर्तनको पक्षमा लेखिएको प्रतीत हुने यिनका कथाहरूले नेपाली समाजमा विद्यमान विविधता खोतलेका छन् । कथाहरूमा यिनले युद्धले निम्त्याएका चरम मानवीय विनाशको चित्रण गरेका छन् ।



समाजमा जरो गाडेर बसेको रुढीवाद र अन्धविश्वासको चित्रण गर्दै तिनमाथि प्रहारसमेत गर्न भ्याउनुका साथै सम्भव परिस्थितिलाई सहजै पार लगाउन सक्ने क्षमता पनि उनका कथाले उजागार गरेको छ । प्रहरी सेवामा उनी जसरी परिस्थितिको सहज आँकलन गरेर जनता, राष्ट्र र समाजका लागि जोखिम मोल्न तयार हुन्छन्, कथामा पनि उनको दृष्टिकोण त्यही किसिमको अग्लो देखिन्छ । कथाका प्रत्येक पात्रहरू सगरमाथाको उचाइ नाप्न दौडिरहेका अनुभूति हुन्छ ।आस्थाको पहाडभन्दा थोत्रा छाता परिष्कृत कथाहरूको ठूलै जमघट हो । कथामा देखिएका पात्र चरित्र र परिवेशले मुखियागिरि प्रथालाई अझै आधुनिक युगमा पनि विभन्न बहानाले प्रश्रय पाएको चर्चा गरिएको छ । ‘कारगिलको मोर्चा’ कथामा रोजगारीका लागि विदेशी भूमिमा नेपाली स्वाभिमान बेच्नुपरेको पीडा उजगार भएको छ । जिन्दगीले पार गर्नुपर्ने विकट बाटा र गोरेटाको चित्रण छ । आफू सुरक्षा निकायको उपल्लो दर्जा भएको र साना दर्जाले भोग्नुपर्ने असमान परिस्थितिको विश्लेषण पनि यस कथा संग्रहले गरेको छ । यो साझा समस्या हो भन्ने धारणा प्रतीत हुने गर्छ, संग्रहमा समेटिएका कथा पढ्दा । धेरै समय सुरक्षा र समाजिक जीवनलाई मुख्य क्षेत्र मानिएर कथाको प्लट तयार भएको छ ।

    प्रहरी सेवामा उनी जसरी परिस्थितिको सहज आँकलन गरेर जनता, राष्ट्र र समाजका लागि जोखिम मोल्न तयार हुन्छन् कथामा पनि उनको दृष्टिकोण त्यही किसिमको अग्लो देखिन्छ । कथाका प्रत्येक पात्रहरू सगरमाथाको उचाइ नाप्न दौडिरहेका अनुभूति हुन्छ ।

कथाकार सिलवालका कथामा समकालीन बजारे कथाका भन्दा बेग्लै स्थान तय गरेर यात्रा अघि बढाइएको छ । कथाले सामान्य पाठकलाई बढी आकर्षित बनाउनेछन्, किनकि कथामा विदेशी स्वाद, परिवेश र सरल भाषा उनिएका पाइन्छन् । सञ्चारमाध्यमसँग नजिक भएका कारण त्यसको असर जीवन मार्गदर्शकका रूपमा अघि बढेको देखिन्छ ।

उनका कथाहरूले एउटा व्यक्ति कम्युनिस्ट पार्टीमा आबद्ध छ र माथिका कमरेडहरूलाई चिनजानको पुल बनाउनकै लागि मात्र लेखेजस्तो लाग्ने कथा शीर्षक छ, ‘आस्थाको पहाड’ । तर, कथा त्यस्तो छैन । त्यसमा पुरानो मक्किएको विचारसँग असहमति राख्ने एक युवाको अनवरत संघर्ष छ, जो निकै संघर्ष गरिहेको र निरन्तर समाज परिवर्तनको पक्षमा उभिएको मात्र छैन केही समयपछि उसकै विचारमा समाजका मानिसहरू परिवर्तन हुन्छन् जसले गर्दा नयाँ नयाँ दृष्टिकोण र नयाँ प्रणालीको विकास हुन्छ । द्वन्द्वबाट गुज्रिएको हाम्रो जस्तो परिवेश भएको दक्षिण अफ्रिकी मुलुक र त्यहाँको जनजीवनलाई कथामा समेट्दै लगिएको छ । थोत्रो छाता, उनी कथाकार तथा आस्थाको पहाड यसैको  परिणति हो ।

पेसाले उनी नेपाल प्रहरीको उच्च अधिकृत अर्थात् प्रहरी नायब महानिरीक्षक हुन् । हाल केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोमा कार्यरत उनका मुलुकभित्र र बाहिर विभिन्न स्थानमा जोखिमयुक्त कार्यलाई सहजै पार लगाउने विशेषता रहेका छन् । संकटका बेला नेपाल प्रहरीले उनलाई नै जिम्मेवारी दिएर पठाउँदा सफल भएर फर्केका छन् । उनी जहाँ गए त्यहाँका जनताले सम्मान नै गरेर पठाएका हुन्छन् । उनले गरेका कतिपय जोखिमयुक्त कार्यलाई पनि कथाका विभिन्न प्लटहरू निर्माण भएको देखिन्छ । खासगरी, १० वर्ष नेपाली समाजले भोगेका द्वन्द्वका घट्ना र त्यसपछि नेपाली समाजले पाएको परिवर्तनलाई कथाकारले आफ्ना कथामा समेटेका छन् ।
राजधानीवाट

बिचार

उच्च प्रहरी साथीहरूले बुझ्नु पर्छ, साथी खुसीका श्रोत हुन्

हामीले यसो गर्दा हाम्रो एउटा साथीको जागिर जान्छ भन्ने संवेदना उनीहरूमा पटक्कै भएन । बिल्कुलै संवेदना शून्य । न माया, न दया, केवल रिस, ईष्र्या, डाहा, छटपटी मानौँ जंगली जनावर झै हिंस्रक । आफ्नै ब्याचको एउटा साथी जो यो समयमा पदोन्नती भएन भने जागिरबाटै बाहिरिन सक्छ, त्यो अवस्था देख्दा हिजो सँगै थालमा खाएका एउटै व्याचका साथीहरूलाई पनि पीडा हुनुपर्ने हो तर यस्तो हुँदो रहेनछ । उल्टो त्यसलाई अवकाश गराई आफु त्यो पदमा जाने होड पो चल्दो रहेछ । मैले आफ्नै आँखाले देखेँ कि मानिस एक तह पदोन्नतिका लागि कतिसम्म निच हुन सक्दा रहेछन् । तर फेरि सोच्छु यी व्यक्ति कुनै बेला मेरा साथी थिए, हामी सँगै हास्थ्यौँ, खेल्थ्यौँ, रमाउथ्यौँ । फेरि आज यिनीहरूनै मलाई जागिरबाट निकाल्न किन यति धेरै उद्दण्ड किन भए ? के यी व्यक्ति नै खराब थिए ? वा म खराब थिएँ ? वा त्यो पद खराब थियो जुन पदले साथीहरूलाई नै दुश्मन बनायो ? अन्तमा म निष्कर्षमा पुग्छु कि वास्तवमा त्यो पद नै खराब थियो र त्यो पदमा पुग्ने चाहनाले नै उनीहरूलाई साथीसँग दुश्मन हुनमात्र तयार पारेन बल्की अनैतिक भएर आत्मसम्मान गिराउनसमेत तयार बनायो । म फेसबुक हेर्दै थिएँ ।

समाचार स्रोतको संरक्षण

पत्रकारलाई समाचारको स्रोत खुलाउन नपर्ने उन्मुक्ति किन दिइयो भन्नेतर्फ पहिला चर्चा गरौँ । एउटा कानुन व्यवसायीले आफ्ना सेवाग्राहीलाई दिएको कानुनी परामर्श अदालतमा समेत खुलाउन बाध्य हुँदैन । यस्तो कार्य प्रिभिलेज कम्युनिकेसन हो र यो गोप्य विषय हो । वकिलले के राय दियो भन्ने कुरा न त कानुन व्यवसायीले बताउन पाउँछ न त पक्षले नै । सांसदले संसद्मा बोल्दा कुनै रोकतोक नलाग्ने कारण पनि त्यही हो । संसद्मा बोल्दा कारबाही हुने अवस्था आउने हो भने स्पष्ट रूपमा बोल्न सक्दैन भनेर नै संसद्मा दिएको अभिव्यक्तिका कारण कुनै सजाय गरिनेछैन भन्ने व्यवस्थासहितको विशेषाधिकार राखिएको हो । चिकित्सकले उपचारका क्रममा दिएको स्वास्थ्य सल्लाह र रोगबारे सार्वजनिक गर्न पाउँदैन किनभने एक त ती बिरामी व्यक्तिको गोपनीयताको अधिकार छ भने अर्कातिर डाक्टरको पेसागत आचारसंहिता । त्यस्तो गोपनीयता सार्वजनिक गर्न थाल्ने हो भने चिकित्सकप्रतिको विश्वास धराशयी हुनजान्छ ।

महत्वपूर्ण वेबसाइट

राजनीतिView More..

भारतिय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पत्नि बेन सवार गाडि जयपुरमा दुर्घटना, एकको मृत्यु

वामदेवको टेकोमा वाम एकता ! ओलीले तलमाथि गरे एमाले फुटाउने तयारी

यि खलपात्र जसले कांग्रेसलाई रसातलमा लान भूमिका खेले, अनि देउवाका दश कमजोरी

उम्मेदवारी नै हापेर नवराज सिलवालको प्रचारमा उत्रिए प्रतिद्धन्द्धि उम्मेदवार

आफुलाई सम्हाल्दै बीना मगरले शुरु गरिन कञ्चनपुरमा चुनावि अभियान

कांग्रेस नेता कृष्णप्रसाद सिटौलाको घरमा बम विष्फोट

देशले खोज्नुपर्ने र जनताले रोज्नैपर्ने नेताहरु जो चुनावी मैदानमा छन

डोल्पामा सबै भन्दा धेरै मत खस्यो, रोल्पामा सबै भन्दा कम अरु जिल्लामा कति ? सूचीसहित

प्रशासन View More..

Top