कथाकार नव सिलवाल र थोत्रो छाता


Sunday, 15 Jan, 2017 4:19 AM

प्रतिरोध कार्की/  विश्व साहित्यमा एउटा लोकप्रिय विधाका रूपमा रहेको ‘कथा’ लेखनको परम्परा नेपाली कथाको क्षेत्रमा १८२० सालबाट सुरुवात भएको विद्वान्हरूको मत छ । सुरुमा नीति कथा र अनुवाद रूपान्तरण परम्पराका साथ कथालेखन हुँदै आएकाले नेपाली कथा लेखन परम्पराले अहिलेसम्म विधिको सांस्कृतिक निरन्तरता दिँदै आएको छ । त्यसैको निरन्तरता हो कथाकार नव सिलवालको ‘थोत्रो छाता ।’

आदर्शोन्मुख यथार्थवादी एवं मनोवैज्ञानिक प्रवृत्तिका साथ आधुनिकता प्राप्त गरेपछि देश विदेशका मानवीय प्रवृति र भोगाइलाई कथामा समेटिन थालेका छन्, त्यसकै परिणामस्वरूप जन्मेको थोत्रो छाताले यतिबेला नेपाली कथा लेखन परम्परालाई विकसित परिस्कृत तथा मानवीय संवेदनाको उच्चतम् विन्दुमा स्थापित गराएको छ ।

आदर्शोन्मुख यथार्थवादी कथा लेखन मनोवैज्ञानिक कथा लेखन प्रवृत्ति नै नेपाली कथा लेखन परम्परामा आधुनिक काल निम्त्याउने मूल कारक हुन् । नेपाली कथाको आधुनिक कालको सुरुवातसँगै आदर्शोन्मुख, मनोवैज्ञानिक, प्रगतिवादी, विसंगतिवादी, अस्तित्ववादी, आयमेली, प्रयोगवादी, नवचेतनवादी, समसामयिकलगायतका प्रवृत्ति र विषयसँग सम्बन्धित कथाहरू लेखिन थालिएको र नेपाली कथाले निश्चित उचाइ प्राप्तसमेत  गरेको छ ।

नेपाली साहित्यको पछिल्लो पुस्ताले विश्व दर्शनको अनुभूति कथामार्फत गर्न पाएका मात्र छैनन् सामाजिक विषय स्रोतलाई नै अत्यधिक प्रयोग गरिएको छ, कथा संग्रह थोत्रो छातामा । अन्तर्राष्ट्रिय समाजका परिदृश्यहरू पनि पाउन सकिन्छ । नेपालीहरू संसारभर पैmलिने क्रमको तीव्रतासँगै कथामा वैदेशिक जीवन र समाजको प्रस्तुति पनि अघिल्ला दशकको तुलनामा बढ्नु स्वभाविक नै हो । यसकै निरन्तरता पनि हो, सिलवालका थोत्रो छाताभित्र समेटिएका कथाहरू । कथामा मनोविश्लेषणअन्तर्गत मानवीय संवेदना, रागात्मकता, प्रणयपरकता, अभिघात, नवीनतम मनोचेतना, बालमनोविज्ञान, नारी मनोविज्ञान, समाज मनोविज्ञान, सांस्कृतिक मनोविज्ञानजस्ता विषयहरूले स्थान पाएका छन् । देश विदेश घुम्दा भोगेका र देखेका विषयवस्तुलाई समेटिएको पुस्तकमा २० वटा कथा रहेका छन् । स्रष्टाहरू सधैं परिचयको खोजीमा भौंतारिँदा भौंतारिँदै अस्ताउने आशयका कथाहरू समेटिएका छन् । परिवारमा एउटा, पेसामा अर्को अनि समाजले झन् फरक ढंगले बुझ्ने भएकाले सायद त्यही भएर होला नव सिलवालका रूपमा उनको छुट्टै साहित्यिक पहिचान र कथाकारको परिचय बनिसकेको छ ।

५० कै दशकमा कथाकारका रूपमा देखापरेका सिलवालको ०५६ सालमा मधुपर्कमा प्रकाशित ‘युरिडिया’ पहिलो कथा हो । नेपाल प्रहरीको जागिरेका रूपमा राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनअन्तर्गत मोजाम्बिक जाँदा त्यहाँको सामाजिक राजनीतिक र आर्थिक परिवेशलाई समेटेर उनले कथा लेखेका थिए । त्यसपछि उनको पहिलो कथा संग्रह भने ०६१ सालमा मात्र प्रकाशित भयो, आस्थाको पहाड शीर्षकको । त्यसपछि शब्दविहीन आवाज र थोत्रो छाता गरी अन्य दुई कथा संग्रह पनि प्रकाशित भएका छन् ।
उनले आफ्नो कथामा प्रायः देशको द्वन्द्वको राष्ट्रसंघीय मिसनअन्तर्गत देखिएका अमानवीय पक्ष र त्यसबाट उत्पन्न परिवेशलाई पाठकसामु ल्याएका छन् । चर्चित ‘डिसेम्बर ५’ थोत्रा छाताभित्र समेटिएको छ । उक्त कथा पढेपछि पाठकहरू निकैबेर आफू र आफू बाँचेको समय परिवेश अनि अब भोग्नुपर्ने सम्भावित त्रासबारे घोत्लिन बाध्य हुनेछन् ।
कतिपयले उनलाई प्रहरी अधिकृत मात्र नभई साहित्यकारका रूपमा मात्र पनि चिन्छन् । निरपेक्ष सामाजिक परिवर्तनको पक्षमा लेखिएको प्रतीत हुने यिनका कथाहरूले नेपाली समाजमा विद्यमान विविधता खोतलेका छन् । कथाहरूमा यिनले युद्धले निम्त्याएका चरम मानवीय विनाशको चित्रण गरेका छन् ।



समाजमा जरो गाडेर बसेको रुढीवाद र अन्धविश्वासको चित्रण गर्दै तिनमाथि प्रहारसमेत गर्न भ्याउनुका साथै सम्भव परिस्थितिलाई सहजै पार लगाउन सक्ने क्षमता पनि उनका कथाले उजागार गरेको छ । प्रहरी सेवामा उनी जसरी परिस्थितिको सहज आँकलन गरेर जनता, राष्ट्र र समाजका लागि जोखिम मोल्न तयार हुन्छन्, कथामा पनि उनको दृष्टिकोण त्यही किसिमको अग्लो देखिन्छ । कथाका प्रत्येक पात्रहरू सगरमाथाको उचाइ नाप्न दौडिरहेका अनुभूति हुन्छ ।आस्थाको पहाडभन्दा थोत्रा छाता परिष्कृत कथाहरूको ठूलै जमघट हो । कथामा देखिएका पात्र चरित्र र परिवेशले मुखियागिरि प्रथालाई अझै आधुनिक युगमा पनि विभन्न बहानाले प्रश्रय पाएको चर्चा गरिएको छ । ‘कारगिलको मोर्चा’ कथामा रोजगारीका लागि विदेशी भूमिमा नेपाली स्वाभिमान बेच्नुपरेको पीडा उजगार भएको छ । जिन्दगीले पार गर्नुपर्ने विकट बाटा र गोरेटाको चित्रण छ । आफू सुरक्षा निकायको उपल्लो दर्जा भएको र साना दर्जाले भोग्नुपर्ने असमान परिस्थितिको विश्लेषण पनि यस कथा संग्रहले गरेको छ । यो साझा समस्या हो भन्ने धारणा प्रतीत हुने गर्छ, संग्रहमा समेटिएका कथा पढ्दा । धेरै समय सुरक्षा र समाजिक जीवनलाई मुख्य क्षेत्र मानिएर कथाको प्लट तयार भएको छ ।

    प्रहरी सेवामा उनी जसरी परिस्थितिको सहज आँकलन गरेर जनता, राष्ट्र र समाजका लागि जोखिम मोल्न तयार हुन्छन् कथामा पनि उनको दृष्टिकोण त्यही किसिमको अग्लो देखिन्छ । कथाका प्रत्येक पात्रहरू सगरमाथाको उचाइ नाप्न दौडिरहेका अनुभूति हुन्छ ।

कथाकार सिलवालका कथामा समकालीन बजारे कथाका भन्दा बेग्लै स्थान तय गरेर यात्रा अघि बढाइएको छ । कथाले सामान्य पाठकलाई बढी आकर्षित बनाउनेछन्, किनकि कथामा विदेशी स्वाद, परिवेश र सरल भाषा उनिएका पाइन्छन् । सञ्चारमाध्यमसँग नजिक भएका कारण त्यसको असर जीवन मार्गदर्शकका रूपमा अघि बढेको देखिन्छ ।

उनका कथाहरूले एउटा व्यक्ति कम्युनिस्ट पार्टीमा आबद्ध छ र माथिका कमरेडहरूलाई चिनजानको पुल बनाउनकै लागि मात्र लेखेजस्तो लाग्ने कथा शीर्षक छ, ‘आस्थाको पहाड’ । तर, कथा त्यस्तो छैन । त्यसमा पुरानो मक्किएको विचारसँग असहमति राख्ने एक युवाको अनवरत संघर्ष छ, जो निकै संघर्ष गरिहेको र निरन्तर समाज परिवर्तनको पक्षमा उभिएको मात्र छैन केही समयपछि उसकै विचारमा समाजका मानिसहरू परिवर्तन हुन्छन् जसले गर्दा नयाँ नयाँ दृष्टिकोण र नयाँ प्रणालीको विकास हुन्छ । द्वन्द्वबाट गुज्रिएको हाम्रो जस्तो परिवेश भएको दक्षिण अफ्रिकी मुलुक र त्यहाँको जनजीवनलाई कथामा समेट्दै लगिएको छ । थोत्रो छाता, उनी कथाकार तथा आस्थाको पहाड यसैको  परिणति हो ।

पेसाले उनी नेपाल प्रहरीको उच्च अधिकृत अर्थात् प्रहरी नायब महानिरीक्षक हुन् । हाल केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोमा कार्यरत उनका मुलुकभित्र र बाहिर विभिन्न स्थानमा जोखिमयुक्त कार्यलाई सहजै पार लगाउने विशेषता रहेका छन् । संकटका बेला नेपाल प्रहरीले उनलाई नै जिम्मेवारी दिएर पठाउँदा सफल भएर फर्केका छन् । उनी जहाँ गए त्यहाँका जनताले सम्मान नै गरेर पठाएका हुन्छन् । उनले गरेका कतिपय जोखिमयुक्त कार्यलाई पनि कथाका विभिन्न प्लटहरू निर्माण भएको देखिन्छ । खासगरी, १० वर्ष नेपाली समाजले भोगेका द्वन्द्वका घट्ना र त्यसपछि नेपाली समाजले पाएको परिवर्तनलाई कथाकारले आफ्ना कथामा समेटेका छन् ।
राजधानीवाट

Related News

बिचार

पूर्वराष्ट्रपति डा रामवरण यादवको सनसनीपुर्ण खुलासा :- मैले तीनपल्ट सेना बचाएको छु

अहिले सम्झिँदा– पहिलो संविधानसभामा जुन पार्टीहरूले सेरेमोनियल राष्ट्रपतिको भरपूर उपयोग गरे, दोस्रो सभामा तिनैले अविश्वास गरेजस्तो लाग्दैन रुतपाईंले यो एकदम ठिक भन्नुभयो । उनीहरूले सत्ताको लागि यसो गरेका हुन् । राष्ट्रपति सेरेमोनियल हो । तर, जुन बेला संसद् रहँदैन, त्यसको अख्तियार पनि राष्ट्रपतिकहाँ गइहाल्छ । बुद्धिजीवी, पत्रकारहरूले मलाई त्यसबेला बढी सक्रिय भएको भनी प्रश्न गर्ने पनि गर्छन् । सेनापतिको विषयमा यो प्रश्न उठ्छ । लोकतान्त्रिक गणतन्त्र जोगाउनका लागि सेनाको विषयमा मैले संविधानलाई अलिकति ‘इन्क्रोच’ (हस्तक्षेप) गरेकै हुँ । तर त्यो बुझेर गरिएको निर्णय थियो । किनभने, देशमा दुई वटा सेना थिए । कम्तीमा शिविरका लडाकुको व्यवस्थापन भइसकेपछि कार्यकारी प्रमुखले ‘फुल फङ्सन’ (पूर्ण भूमिका) गर्न सक्थ्यो । नत्र, कहिलेकाहीँ मैले लगाम लगाउनै पथ्र्यो । मैले यो कुरा प्रधानमन्त्री प्रचण्डलाई स्पष्ट भनिदिएको थिएँ, ‘तपाईं विद्रोही प्रधानमन्त्री, रक्षामन्त्रीले दुई वटा सेनाको समस्या समाधान गर्नुस् । त्यसपछि सेनाको इस्युमा हात हाल्नुस् ।’

प्रचण्डजी, बाबुरामजीहरूले एक डेढ महिनादेखि बाहिर आएर बोल्न थाल्नुभएको थियो । मेरो सोच र उहाँको सोचमा फरक हुन थाल्यो । मैले सिधै त सोधिनँ, तर भित्र–भित्रै होमवर्क गर्न थालिसकेको थिएँ । किनकि, मैले अरू पार्टीहरूको फरक विचार छ भन्ने थाहा पाइरहेको थिएँ । रक्षामन्त्री (बादल) ले प्रधानमन्त्रीकहाँ सेनापतिलाई बोलाएर मलाई सहयोग गर्न (राजीनामा दिन) भनेपछि सेनापतिले मलाई फोन गरेका थिए । दोस्रोपल्ट पनि त्यसैगरी बोलाएर सहयोग गर्न भनेको थाहा पाएपछि मैले (कटवाललाई) राजीनामा नगर्न भनें । म त्यसबेला पत्रकारको एउटा कार्यक्रममा थिएँ । बाटोबाटै सेनापतिको फेरि फोन आयो । मैले जवाफ दिएँ, ‘तपाईंले प्रधानमन्त्री र रक्षामन्त्रीलाई भन्नुहोला– संस्थागत प्रक्रियाबाट राजीनामाका लागि कुरा ल्याउन भन्नुस्, (संस्थागत बाटोबाट ल्याउँदा चिठी राष्ट्रपतिकहाँ आइपुग्छ) अहिले राजीनामा नगर्नुहोला ।’
पुलिस र सशस्त्रको नियमावली परिवर्तन नगर्नुस् भनेर मैले प्रधानमन्त्री राखेर उहाँलाई भनेको थिएँ । उहाँले नमान्ने हुँदा आज पुलिस र सशस्त्रको के दशा छ ? आज सशस्त्र भन्सार र एयरपोर्टमा बसिरहेको छ ।
 

संगठन भित्र हस्पक्षेपका कारण जनताको नजरमा प्रहरीको छवि धमिलो !

उत्कृष्ट प्रहरी व्यवहार त्यतिबेला प्रदर्शित हुन्छ, जब प्रहरीले समाजका सम्पूर्ण वर्ग र समुदायलाई समान ठानी निस्वार्थ व्यावसायिक कार्य सम्पादन गरी आफू सबैको साझा व्यक्ति भएको भन्ने कुरा प्रहरी व्यवहारबाटै प्रमाणित गराउँछ । यो अवस्थामा प्रहरी कार्यसँग जनता सन्तुष्ट रहन्छन् । प्रहरी हाम्रै लागि हो भन्ने जनभावना विकसित हुन्छ । प्रहरी र जनताको पारस्परिक सम्बन्ध प्रगाढ बन्दै जान्छ । आवश्यक सहयोग आदान–प्रदान गर्ने परिपाटी बस्छ । जसका कारण प्रहरी कार्य प्रभावकारी हुने भएकोले समाजको नजरमा प्रहरीको छवि सुध्रन्छ । तर यसविपरीत प्रहरीबाट हुने गरेको एकपक्षीय व्यवहारले प्रहरीको छवि धमिलिएको छ । यसको सुधारका निम्ति प्रहरी व्यवहार लोकप्रिय हुन जरुरी छ ।  यसर्थ राजनीतिक प्रभावको कारण प्रहरीमा परेका उपरोक्त नकारात्मक असरले प्रहरी संगठनलाई नै बदनाम गराउँदै आएको हुँदा यसको अन्त्य गरी नेतामुखी बन्दै गएको प्रहरी सेवालाई जनमुखी बनाउन गृह नेतृत्व र प्रहरी नेतृत्व दुवैले ध्यान पु¥याउनु आवश्यक छ ।

महत्वपूर्ण वेबसाइट

Top